Prostate Cancer Awareness
9 min.
Ostatnia aktualizacja w dniu 7 września 2021

Wprowadzenie

Brzmi znajomo: “Pomimo prowadzenia aktywnego trybu życia, stosowania zdrowej diety i zdrowego snu, doznałem szoku, gdy zdiagnozowano u mnie raka prostaty.”?

Panowie! Bądźcie świadomi raka prostaty. Nie lekceważcie swojego zdrowia.

Czy wiesz, że mężczyźni zmagający się z rakiem prostaty i chorobami prostaty (łagodny przerost gruczołu krokowego (BPH), powiększenie gruczołu krokowego, zaburzenia erekcji) doświadczają problemów ze zdrowiem psychicznym? Strach przed chorobą i stres finansowy związany z leczeniem raka są jego głównymi powodami.

Najlepszym rozwiązaniem na pokonanie strachu jest świadomość i wiedza. A więc, czytaj dalej!

  • Rak prostaty jest drugim co do częstości występowania nowotworem dotykającym mężczyzn powyżej 65 roku życia. 
  • Rak prostaty jest globalnym problemem zdrowotnym i najczęściej diagnozowanym nowotworem w 112 krajach.
  • Obciążenie związane z zachorowalnością i śmiertelnością z powodu nowotworów gwałtownie wzrasta na całym świecie.

Rak stał się jedną z najczęstszych chorób, chociaż eksperci nadal uważają, że zrozumienie mechanizmów leżących u jego podstaw jest skomplikowane. 

Pozytywnym aspektem jest to, że istnieją różne możliwości leczenia raka gruczołu krokowego. Leczenie może być nieskomplikowane, jeśli zostanie wcześnie zdiagnozowany. To dlatego, że większość pacjentów z rakiem są przyzwyczajeni do konsumpcji opioidów do kontroli bólu, ale doświadczają poważnych skutków ubocznych. 

Dlatego ten wpis ma na celu :

  • Krótko omówić przyczyny raka gruczołu krokowego, czynniki ryzyka i możliwości leczenia, 
  • Przeanalizować badania naukowe dotyczące roli konopi jako alternatywnej metody leczenia raka prostaty, tego jak kannabinoidy działają w programowanej śmierci komórek nowotworowych, zapobiegają proliferacji i wykazują działanie przeciwnowotworowe. 
Gruczoł prostaty
Źródło zdjęcia: https://www.pcf.org/about-prostate-cancer/what-is-prostate-cancer/prostate-gland/

Czym jest lak prostaty?

Gruczoł krokowy u mężczyzn to mały gąbczasty gruczoł wielkości orzecha włoskiego, położony poniżej pęcherza moczowego i powyżej mięśni dna miednicy. Jego wielkość zwiększa się wraz z wiekiem mężczyzn.  

Kiedy w komórkach gruczołu krokowego zaczynają się pojawiać zmiany w ich DNA, powoduje to, że komórki te zaczynają rosnąć i mnożyć się szybciej. Ponieważ te nieprawidłowe komórki nadal żyją, gromadzą się i tworzą guz. Guzy raka prostaty rosną dalej i zaczynają zakażać pobliskie tkanki lub rozprzestrzeniać się na inne części ciała. 

Większość przypadków raka prostaty jest ograniczona do gruczołu krokowego, natomiast niektóre komórki są na tyle agresywne, że dochodzi do przerzutów.

Według badania z 2006 r.1 funkcją gruczołu krokowego jest wytwarzanie płynu nasiennego i transportowanie go do cewki moczowej, który zostaje uwolniony podczas wytrysku.

Co powoduje raka prostaty?

W wielu opracowaniach zwraca się uwagę, że dokładna przyczyna raka gruczołu krokowego nie jest znana. 

Jednak jakiś zbiorowy zestaw czynników powoduje raka prostaty. Z ostatnich badań2 wymiena się takie czynniki jak starszy wiek, genetyka, otyłość, wzrotst, nadciśnienie, brak ćwiczeń, podwyższony poziom testosteronu, ekspozycja na substancje chemiczne, pochodzenie etniczne i dieta.

Oto 10 najczęstszych powodów:

  1. Starszy wiek – Większość przypadków raka gruczołu krokowego odnotowuje się w grupie wiekowej 65-74 lata. 
  2. Historia rodziny – Czynniki dziedziczne stanowią 20% wszystkich przypadków raka gruczołu krokowego, jak wynika z badań. Ryzyko dziedziczenia w rodzinie jest trzykrotnie większe, jeśli bliski krewny (dziadek, rodzic, rodzeństwo, wujek lub siostrzeniec) był chory na raka gruczołu krokowego. 
  3. Otyłość – Mężczyźni z nadwagą mają większe szanse na rozwój raka gruczołu krokowego.
  4. Wzrost – Zamieszczona w World Cancer Research Fund meta-analiza wskazuje na wzrtost jako względny czynnik, który może powodować zaawansowanego raka prostaty. 
  5. Nadciśnienie tętnicze – W kilku badaniach stwierdzono, że nadciśnienie tętnicze wiąże się z większym ryzykiem zachorowania na raka gruczołu krokowego. 
  6. Brak ruchu – Brak ruchu prowadzi do przyrostu masy ciała i innych dolegliwości, w tym raka prostaty.
  7. Podwyższony poziom testosteronu – Hormon testosteron jest odpowiedzialny za kilka funkcji organizmu. Są to: reprodukcja, produkcja spermy, wzrost włosów, utrzymywanie tkanki tłuszczowej, magazynowanie i metabolizowanie tkanki tłuszczowej. Wzrost poziomu testosteronu może prowadzić do problemów z prostatą. 
  8. Narażenie na działanie substancji chemicznych – stosowanie niektórych leków, procedury medyczne, narażenie na mieszaninę herbicydów zawierających dioksyny zwiększa ryzyko zachorowania na raka gruczołu krokowego.
  9. Pochodzenie etniczne – W kilku badaniach stwierdzono, że pochodzenie etniczne jest częstą przyczyną większości przypadków raka gruczołu krokowego. Najwyższe wskaźniki zachorowalności i umieralności występują wśród czarnoskórych mieszkańców Ameryki, a następnie wśród Indian amerykańskich, osób rasy kaukaskiej, Latynosów i Azjatów. 
  10. Dieta – Długotrwałe spożywanie suplementów witaminowych, wysokie spożycie wapnia, diety bogate w tłuszcze nasycone, pełne mleko, produkty mleczne, zwiększone spożycie mięsa są związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka gruczołu krokowego. 

Symptomy oraz oznaki raka prostaty

Skoro już omówiliśmy, czym jest rak gruczołu krokowego i co powoduje ten stan, zrozummy, jak reaguje na niego organizm i jakie objawy występują u chorych na raka gruczołu krokowego. 

  • Częste pragnienie oddania moczu, ale trudności z jego oddawaniem
  • Zmniejszony lub przerwany strumień moczu 
  • Ból lub podrażnienie podczas oddawania moczu
  • Starsi mężczyźni z rakiem prostaty cierpią z powodu zaburzeń snu spowodowanych częstym oddawaniem moczu w nocy.
  • Krew w moczu
  • Krew w spermie
  • Ból kości – kręgosłupa, bioder i żeber
  • Dyskomfort lub ból podczas siedzenia spowodowany powiększeniem prostaty
  • Utrata wagi
  • Zmęczenie
  • Zaburzenia erekcji

Odwołajmy się teraz do badań nad rolą kannabinoidów w leczeniu raka prostaty i innych schorzeń związanych z prostatą. 

Jakie są różne rodzaje leczenia raka prostaty?

W przypadku, gdy wzrost komórek nowotworowych następuje w obrębie gruczołu krokowego, pomocne może być leczenie miejscowe, takie jak chirurgia i radioterapia. Na przykład radykalna prostatektomia, prostatektomia robotyczna lub laparoskopowa, obustronna orchiektomia, przezcewkowa resekcja gruczołu krokowego (TURP), radioterapia wewnętrzna lub brachyterapia. 

Jeśli komórki rakowe rozprzestrzeniły się poza gruczoł krokowy, zaleca się leczenie systemowe. Należą do nich: terapia hormonalna (terapia pozbawiona androgenów), terapia celowana, chemioterapia, immunoterapia, radiofarmaceutyki i leki modyfikujące kość.

Badania kliniczne są również opcją do rozważenia, gdzie eksperci dostają do testowania nowego leku, lub nowej kombinacji zabiegów, nowych dawek, itp. Ponadto, wykrywając chorobę na wczesnym etapie, decyzje dotyczące leczenia mogą zależeć od kilku czynników i mogą być traktowane etapami. Są one nazywane leczeniem według stadium raka gruczołu krokowego.

Jednakże wybór leczenia zależy zazwyczaj od wieku pacjenta, rodzaju i stadium zaawansowania nowotworu, możliwych skutków ubocznych, jakości życia, historii choroby i preferencji.

Rola kannabinoidów w leczeniu raka prostaty

W ostatnich latach konopie zyskały duże zainteresowanie opinii publicznej i środowisk naukowych, ponieważ kannabinoidy (główne i drugorzędne) wykazują właściwości lecznicze, dlatego też są badane pod kątem możliwości ich zastosowania w różnych schorzeniach.

Poza tym, stosowanie tradycyjnych roślin w leczeniu raka, chorób układu krążenia, zapalnych, metabolicznych i kilku chorób wirusowych nie jest dziwne we wschodniej lub ajurwedyjskiej praktyce medycznej. 

Uznając powyższy fakt, w badaniu z 2020 roku3 zwraca się uwagę na stosowanie ziół takich jak ekstrakty Tripterygium Wilfordii, Ginkgo biloba, Dysosma versipellis, Cannabis Sativa i innych tradycyjnych roślin. 

Badanie dodaje, że potencjał kannabinoidów w leczeniu różnych nowotworów, w tym piersi, okrężnicy i prostaty, nie może być ignorowany tylko dlatego, że brakuje badań klinicznych. Istnieją cenne dowody eksperymentalne potwierdzające pozytywną rolę kannabinoidów w apoptozie komórek nowotworowych, zapobieganiu przerzutom i ograniczaniu wzrostu guza. 

Badanie z 2019 roku4 zapewnia o stosowaniu kannabinoidów w lekach do kontroli bólu, nudności i wymiotów w celu pobudzenia apetytu u pacjentów z nowotworami. W badaniu stwierdzono, że kannabinoidy mają obiecujący potencjał terapeutyczny w leczeniu różnych chorób, w tym nowotworów. 

Kannabinoidy obniżają poziom testosteronu

  • Badanie z 2012 roku5 przytacza eksperyment z 1974 dotyczący układu rozrodczego i fizjologii samców szczurów. Opisuje antagonizujące działanie kannabinoidów, które wykazało depresję rozwoju plemników i spadek poziomu testosteronu*. 
  • Podobnie, w latach 1980-81 inne badanie6 wykazało, że podawanie konopi zmniejszyło poziom fruktozy, kwasu cytrynowego i innych fosforanów. Wnioski z tego badania ujawniły antyandrogenne działanie konopi. 

*Badanie z 2017 roku skupia się na związku między poziomem testosteronu i ryzyko rozwoju raka prostaty. Stwierdzono w nim, że mężczyźni z naturalnie niskim poziomem testosteronu są mniej narażeni na rozwój raka prostaty niż ci z wyższym poziomem tego hormonu.

Syntetyczne kannabinoidy o potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym

  • Najnowsze baanie z 2020 roku7 wskazuje, że kilka badań in-vitro zgłosiło, że syntetyczne kannabinoidy WIN -55,212, JWH-133 mogą zmniejszyć rozmiar guzów wywodzących się z komórek raka prostaty. W większości badań wykazano zmniejszenie wielkości guza po podaniu kannabinoidów. 
  • Podobnie, badanie z 2019 roku8 również wspiera tezę o roli syntetycznych kannabinoidów w wykazywaniu działania przeciwnowotworowego w komórkach nowotworowych (badania in vitro).
  • Na przykład dronabinol, nabilon, syntetyczne CBD może być 100 razy silniejsze niż THC, wykazując działanie przeciwbólowe, przeciwnowotworowe i przeciwzapalne, dodaje raport (na podstawie badań na komórkach i zwierzętach). 
  • W skrócie, podobnie jak kannabinoidy pochodzenia roślinnego, syntetyczne kannabinoidy również wykazują działanie przeciwnowotworowe, w tym hamowanie wzrostu, proliferacji i inwazji komórek oraz tłumienie cytokin prozapalnych. 
  • Badanie z 2005 roku9 podkreśla właściwości syntetycznego kannabinoidu WIN-55,212-2 jako pełnego agonisty receptora CB1. Sugeruje, że może on być rozwijany jako nowy środek terapeutyczny w leczeniu raka prostaty.  

Lecznicza marihuana atakuje komórki nowotworowe

  • Autorzy badania z 2020 roku7 stwierdzają, że kannabinoidy są potencjalnym sposobem leczenia raka prostaty, glejaka i innych schorzeń związanych z układem odpornościowym. Co więcej, badanie donosi, że medyczna marihuana szczególnie celuje w komórki nowotworowe i ma niską siłę działania w stosunku do komórek nienowotworowych. 
  • Kannabinoidy pełnią podwójną rolę w przeciwdziałaniu progresji raka prostaty, jak również proliferacji komórek zrębu w mikrośrodowisku guza prostaty. 
  • Kiedy komórki nowotworowe poddano działaniukonkretnych kannabinoidów, zaobserwowano trzy rezultaty. Zaprogramowana śmierć komórek (apoptoza), pozbawienie androgenów i zmniejszenie tworzenia się naczyń krwionośnych w guzie. 

Kannabinoidy niebędące THC hamują wzrost raka prostaty

  • Badanie z 2019 roku8 zaobserwowało, że CBD hamuje wzrost komórek nowotworowych, podczas gdy jego siła działania w komórkach nienowotworowych była stosunkowo niższa. Ponadto CBD obniżyło poziom czynnika wzrostu śródbłonka i antygenu w komórkach raka prostaty. 
  • W artykule Czym jest CBG?, omówiono możliwość zastosowania CBG w leczeniu raka prostaty, bólu pęcherza moczowego czy pęcherza nadreaktywnego, gdyż CBG jest silnym antagonistą receptora TRPM8 (są to receptory występujące w prostacie, płucach i pęcherzu moczowym). 
  • Badanie z 2013 r.10 donosi, że kannabinoidy nie będące THC, takie jak CBG, CBC, CBDA i THCA są analizowane pod kątem kilku linii komórek nowotworowych. 

Układ endokannabinoidowy a nowotwory: implikacje terapeutyczne

Układ endokannabinoidowy (ang.ECS) jest jednym z najważniejszych systemów fizjologicznych, które wspomagają zdrowie człowieka. Endokannabinoidy i receptory są obecne w narządach, komórkach odpornościowych, gruczołach, tkankach łącznych, mózgu i innych częściach ciała. Zapewnia stabilność środowiska wewnętrznego niezależnie od wahań środowiska zewnętrznego. 

  • Z badania z 2011 r.11 możemy ponownie potwierdzić wpływ ECS w różnych stanach patologicznych, w tym w zapaleniu, immunomodulacji, analgezji i raku. Badanie pokazuje, jak aktywacja ECS wpływa i oferuje potencjał terapeutyczny w leczeniu raka piersi, prostaty i kości, zarówno w badaniach na zwierzętach, jak i na komórkach. Uzasadnia to dalsze badania nad przeciwnowotworowymi właściwościami kannabinoidów. 

Dlatego też analizowane są zależności pomiędzy układem endokannabinoidowym a działaniem przeciwnowotworowym (hamowanie proliferacji i migracji komórek, indukcja apoptozy, redukcja wzrostu guza) kannabinoidów w różnych typach nowotworów. 

  • Podobnie, badanie z 2012 roku12 wskazuje na obecność receptorów CB1 głównie w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN), a w mniejszym stopniu w tkankach obwodowych. Na poziomie obwodowym lokalizują się one w nadnerczach, tkance tłuszczowej, sercu, żywych, płucach, prostacie, macicy, jajnikach, jądrach, szpiku kostnym, grasicy, migdałkach oraz presynaptycznych zakończeniach nerwowych. Z drugiej strony, receptory CB2 ulegają ekspresji głównie w układzie odpornościowym. 

Badanie dodaje, że pochodne CBD nie wykazują działania w ośrodkowym układzie nerwowym, ale zachowują swoje właściwości antynocyceptywne i przeciwzapalne. Delta 9 THC wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i inne ogromne efekty terapeutyczne poprzez aktywację receptorów CB1 i CB2.

  • Badanie z 2015 roku13 daje inne spojrzenie na ukierunkowanie leczenia raka prostaty za pomocą kannabinoidów. Donosi, że terapia pozbawiona androgenów może być korzystna we wczesnych stadiach, ale zaawansowany rak prostaty jest oporny na takie leczenie. Dlatego w badaniu wykryto obecność receptorów CB1 i CB2 w hodowanych komórkach raka prostaty i stwierdzono, że kannabinoidy mogą być korzystną opcją leczenia raka prostaty, który nie odpowiada na najbardziej powszechne terapie.

Jaki produkt CBD jest najlepszy na raka prostaty?

Roślina Cannabis sativa zawiera setki związków chemicznych, które posiadają różne właściwości farmakologiczne, różniące się w zależności od odmiany, hodowli i warunków przechowywania. 

Wśród różnych związków, kannabidiol (CBD) jest obiecującą bioaktywną cząsteczką o właściwościach przeciwwymiotnych, przeciwpsychotycznych, przeciwdrgawkowych i przeciwbólowych. 

Gama produktów CBD jest różnorodna:

  • Oleje CBD i nalewki – spożywanie oleju CBD podjęzykowo, jest proste i pomaga w szybkim wchłanianiu CBD do krwi.
  • Kapsułki CBD są wygodne dla standardowego codziennego dawkowania. Są one również dostępne w unikalnej, innowacyjnej liposomalnej formule, aby zaoferować wyższą biodostępność produktu. 
  • Płyny CBD do waporyzacji – Osoby przyzwyczajone do palenia mogą generalnie oczekiwać natychmiastowego efektu.
  • Produkty CBD dla skóry – kremy, maście i balsamy są stosowane bezpośrednio na skórę – na zmieniony chorobą obszar.
  • Czopki CBD – leki w kształcie stożka lub owalu, które zawierają CBD, przeznaczone do wprowadzania do odbytnicy, pochwy lub cewki moczowej. 

Ogólnie rzecz biorąc, produkty z można spożywać na kilka sposobów, zależą one od celu konsumpcji, np. w przypadku konkretnego schorzenia, rodzaju produktu, wymaganej dawki, itp. 

CBD bezpośrednio oddziałuje na różne kanały jonowe, aby zapewnić efekt terapeutyczny, pośrednicząc w bólu, stanach zapalnych i temperaturze ciała. 

Która forma oleju CBD jest skuteczna?

Wybierając sposób dostarczania CBD do organizmu, najbardziej polecane jest CBD o pełnym spektrum działania. Ponieważ zawiera ono wszystkie naturalne związki (w tym THC), terpeny i flawonoidy rośliny oraz zapewnia efekt entourage. Efekt entourage, w roślinie wszechstronnej, jest obiecującym skarbem farmakologicznym.

CBD o szerokim spektrum działania zawiera również terpeny, flawonoidy i inne związki oprócz THC. 

Izolaty są najczystszą formą pojedynczego kannabinoidu, np. CBD, o czystości nawet do 99,9%.

Podsumowanie

  • Rak gruczołu krokowego jest złożonym, globalnym problemem zdrowia publicznego dotyczącym populacji mężczyzn na całym świecie.
  • Rak prostaty jest uleczalny i uleczalny, jeśli zostanie wcześnie rozpoznany
  • Rola kannabinoidów w leczeniu raka prostaty jest obiecująca w modelach zwierzęcych i komórkowych. Posiada ona właściwości przeciwbólowe i działanie antyandrogenne (blokowanie działania hormonów) na eksperymentalne komórki raka prostaty.
  • Terapia kannabinoidowa może zmniejszyć zużycie opioidów
  • Badania donoszą, że 20-40% pacjentów z rakiem prostaty cierpi z powodu nawrotu biochemicznego (BCR). Istnieje potrzeba przeprowadzenia bardziej rozstrzygających badań nad rolą CBD w kontrolowaniu BCR.

Bibliografia

  1. InformedHealth.org [Internet]. Kolonia, Niemcy: Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG); 2006-. Jak działa prostata? 2011 Feb 15 [Updated 2016 Aug 23]. []
  2. Leslie SW, Soon-Sutton TL, Sajjad H, et al. Rak prostaty. [Uaktualnione 2021 Jul 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan []
  3. Singh K, Jamshidi N, Zomer R, Piva TJ, Mantri N. Cannabinoids and Prostate Cancer: A Systematic Review of Animal Studies. Int J Mol Sci. 2020;21(17):6265. Published 2020 Aug 29. doi:10.3390/ijms21176265 []
  4. Dariš B, Tancer Verboten M, Knez Ž, Ferk P. Kannabinoidy w leczeniu nowotworów: Potencjał terapeutyczny i przepisy prawne. Bosn J Basic Med Sci. 2019;19(1):14-23. Opublikowano 2019 Feb 12. doi:10.17305/bjbms.2018.3532 []
  5. Ramos JA, Bianco FJ. Rola kannabinoidów w raku prostaty: Basic science perspective and potential clinical applications. Indian J Urol. 2012;28(1):9-14. doi:10.4103/0970-1591.94942 []
  6. Chakravarty I. Zmiany enzymatyczne w męskich narządach rozrodczych pod wpływem delta-9-tetrahydrokannabinolu. Biochem Pharmacol. 1982;31(3):415-418. doi:10.1016/0006-2952(82)90191-5 []
  7. Singh K, Jamshidi N, Zomer R, Piva TJ, Mantri N. Cannabinoids and Prostate Cancer: A Systematic Review of Animal StudiesInt J Mol Sci. 2020;21(17):6265. Opublikowano 2020 Aug 29. doi:10.3390/ijms21176265 [] []
  8. Dariš B, Tancer Verboten M, Knez Ž, Ferk P. Kannabinoidy w leczeniu nowotworów: Potencjał terapeutyczny i przepisy prawne. Bosn J Basic Med Sci. 2019;19(1):14-23. Published 2019 Feb 12. doi:10.17305/bjbms.2018.3532 [] []
  9. Sarfaraz S, Afaq F, Adhami VM, Mukhtar H. Receptor kannabinoidowy jako nowy cel w leczeniu raka prostaty. Cancer Res. 2005;65(5):1635-1641. doi:10.1158/0008-5472.CAN-04-3410 []
  10. De Petrocellis L, Ligresti A, Schiano Moriello A, et al. Non-THC cannabinoids inhibit prostate carcinoma growth in vitro and in vivo: pro-apoptotic effects and underlying mechanisms. Br J Pharmacol. 2013;168(1):79-102. doi:10.1111/j.1476-5381.2012.02027.x []
  11. Guindon J, Hohmann AG. System endokannabinoidowy a nowotwory: implikacje terapeutyczne. Br J Pharmacol. 2011;163(7):1447-1463. doi:10.1111/j.1476-5381.2011.01327.x []
  12. Ramos JA, Bianco FJ. Rola kannabinoidów w raku prostaty: Perspektywa nauk podstawowych i potencjalne zastosowania kliniczne. Indian J Urol. 2012;28(1):9-14. doi:10.4103/0970-1591.94942 []
  13. Orellana-Serradell O, Poblete CE, Sanchez C, et al. Proapoptotyczny efekt endokannabinoidów w komórkach raka prostaty. Oncol Rep. 2015;33(4):1599-1608. doi:10.3892/or.2015.3746 []

Autor

CBD Ekspert | Wyświetl posty

Mając za sobą blisko dwie dekady udanej pracy w branży medialnej, poczułam, że w mojej życiowej układance brakuje jakiegoś elementu. Zrobiłam sobie przerwę i wyruszyłam na poszukiwanie celu mojego życia. Podróżowałam po świecie, pozwalałam rzeczom płynąć przez życie bez oporu i po pięciu latach pełnych wyzwań odnalazłam swój rytm. Uwielbiam pisać o konopiach i zdrowiu i staram się jak najlepiej upraszczać ezoteryczne koncepcje do prostych pomysłów na życie.

Poznaj innych użytkowników CBD

Chcesz poznać opinię i doświadczenia innych użytkowników CBD? A może chcesz podzielić się swoim doświadczeniem? Dołącz do grupy poświęconej CBD na Facebooku.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

1 × dwa =